Dài trái, méo trái sầu riêng không đơn thuần là vấn đề hình dạng trái mà là biểu hiện của sự mất cân bằng sinh lý trong giai đoạn trái non, mất cân đối dinh dưỡng, dư nước hoặc tác động của các chất điều hòa sinh trưởng. Việc xác định đúng nguyên nhân ngay từ đầu giúp nhà vườn xây dựng giải pháp phòng ngừa hiệu quả, hạn chế trái dị dạng và nâng cao tỷ lệ trái đạt chuẩn thương phẩm.
Hiện tượng dài trái, méo trái sầu riêng là gì?
Dài trái, méo trái là hiện tượng trái phát triển không đúng hình dạng đặc trưng của giống, điển hình như trái phát triển dài bất thường theo chiều dọc, trái không đều múi, bên to bên nhỏ. Hiện tượng này thường xuất hiện trong giai đoạn từ sau đậu trái đến khoảng 60 ngày tuổi, khi các mô bên trong trái đang diễn ra quá trình phân chia và giãn nở tế bào mạnh mẽ.
Cơ chế sinh lý hình thành hiện tượng dài trái, méo trái sầu riêng
Trong giai đoạn trái non, kích thước trái tăng lên nhờ hai quá trình chính:
+ Phân chia tế bào (cell division): Đây là giai đoạn tạo ra số lượng tế bào mới để hình thành cấu trúc trái.
+ Giãn nở tế bào (cell expansion): Các tế bào sau khi được hình thành sẽ tiếp tục tăng kích thước thông qua quá trình hấp thu nước và tích lũy chất khô.
Khi hai quá trình này diễn ra cân bằng, trái phát triển đồng đều theo mọi hướng và giữ được hình dạng đặc trưng của giống.
Ngược lại, khi sự phân bố dinh dưỡng, hormone hoặc nước trong cây bị mất cân bằng, quá trình phát triển tế bào sẽ diễn ra không đồng đều. Một số vùng trên trái phát triển mạnh hơn các vùng khác, từ đó hình thành hiện tượng dài trái hoặc méo trái. Nói cách khác, dài trái thực chất là biểu hiện của sự mất cân bằng sinh trưởng trong giai đoạn hình thành cấu trúc trái.
Nguyên nhân gây dài trái, méo trái sầu riêng
1.Đọt đi quá mạnh – nguyên nhân hàng đầu gây dài trái, méo trái sầu riêng
Sau khi đậu trái, cây sầu riêng cần tập trung nguồn dinh dưỡng để nuôi trái. Tuy nhiên khi xuất hiện đợt đọt mới, cây sẽ phải phân chia nguồn lực cho cả đọt và trái.
Theo sinh lý thực vật, đọt non là cơ quan tiêu thụ dinh dưỡng rất mạnh (sink mạnh), các đỉnh sinh trưởng liên tục thu hút carbohydrate, amino acid và khoáng chất nhằm phục vụ quá trình hình thành mô mới. Lúc này, trái non ở giai đoạn từ 0 - 45 ngày sau xổ nhụy cũng là cơ quan sink có nhu cầu dinh dưỡng rất lớn. Khi đọt phát triển quá mạnh, sự cạnh tranh dinh dưỡng giữa đọt và trái xảy ra. Dòng vận chuyển dinh dưỡng về trái bị suy giảm, làm quá trình phân chia tế bào bên trong trái diễn ra không đồng đều khiến trái dài hoặc méo trái, thậm chí bị rụng vì cạnh tranh dinh dưỡng.
Vì sao cần dìu đọt thay vì đốt đọt như cách làm truyền thống để hạn chế tình trạng méo trái, dài trái sầu riêng? Để hạn chế méo trái, bà con nên dìu đọt để đọt phát triển tự nhiên, hạn chế kích thích sinh trưởng trong giai đoạn trái non, tăng diện tích quang hợp để nuôi trái tốt hơn, cung cấp dinh dưỡng phù hợp (như lân, kali, các vi lượng) giúp cơi đọt non nhanh chuyển thành lá trưởng thành, vừa nuôi trái/hoa vừa duy trì bộ lá xanh khỏe.
2,Bón phân gốc quá sớm và có hàm lượng đạm trên 10%
Nhiều nhà vườn cho rằng muốn trái lớn nên bón dinh dưỡng dưới gốc trước 60 ngày với hàm lượng đạm trên 10%, điều này vô tình làm gia tăng tỷ lệ dài trái. Khi lượng Nitrogen có trong phân NPK được hấp thu quá nhiều sẽ làm gia tăng tổng hợp Gibberellin nội sinh, kích thích kéo dài tế bào, phát triển đọt non và làm mất cân bằng tỷ lệ N/K. Kali đóng vai trò quan trọng trong vận chuyển carbohydrate và tích lũy chất khô vào trái, khi Nitrogen quá cao nhưng Kali không tương ứng, trái thường phát triển thiên về chiều dài thay vì phát triển đồng đều theo mọi hướng.
3,Dư nước trong giai đoạn trái dưới 40 ngày tuổi
Nhiều nhà vườn có xu hướng tưới quá nhiều với suy nghĩ rằng trái sẽ lớn nhanh hơn nhưng áp suất trương nước trong tế bào (turgor pressure) tăng mạnh, quá trình giãn nở tế bào diễn ra nhanh hơn quá trình phân chia tế bào, tế bào phát triển theo chiều dài nhiều hơn chiều ngang khiến trái có xu hướng dài bất thường.
Bà con nên duy trì độ ẩm ổn định, không để đất quá khô rồi tưới đẫm trở lại, tăng khả năng thoát nước trong mùa mưa, điều chỉnh lượng nước theo tuổi trái.
Phun GA3 quá liều làm tăng nguy cơ dài trái
GA3 (Gibberellic acid) là chất điều hòa sinh trưởng được sử dụng trong nhiều loại cây trồng nhằm thúc đẩy tăng trưởng, việc sử dụng GA3 không đúng liều lượng có thể làm gia tăng đáng kể hiện tượng dài trái ở sầu riêng. Trong nhiều trường hợp, trái lớn nhanh nhưng chất lượng cơm và tỷ lệ chất khô lại không tương ứng.
Vì vậy, bà con cần tuân thủ liều lượng kỹ thuật, không lạm dụng GA3, ưu tiên quản lý bằng bộ Fulvic + combi + Vimax + Mg kẽm
Quy trình phòng ngừa dài trái, méo trái sầu riêng
Theo khuyến cáo của kỹ sư Hưng Điền, để hạn chế tình trạng dài trái, méo trái sầu riêng, trên lá bà con cần bổ sung công thức: Fulvic + Combi + Vimax + Mg kẽm đều đặn, khoảng12 – 15 ngày 1 lần để nuôi trái, da xanh nhím định kỳ đến khi thu hoạch.
Trường hợp vườn bị rụng sinh lý nhiều hoặc sốc nhiệt do thay đổi thời tiết, bà con nên sử dụng công thức: Rasino + F95 + Canxibo Ultra + Combi sẽ giúp rụng tức thì. Với những vườn đang ra hoa, bộ sản phẩm cũng giúp ra hoa, đậu quả nhiều hơn (nên dùng trước xả nhị 7 ngày, phun vào hoa và sau khi xả nhị 80%, phun định kỳ 2 lần, nếu xảy ra tình trạng rụng que diêm quá nhiều mới xử lý 3 lần).
Dưới rễ, với trường hợp trái từ 20-35 ngày tuổi bà con nên dùng công thức 3-3-12, từ 35-55 ngày tuổi dùng 7-5-18 bón định kỳ 10 ngày/lần giúp chỉnh tròn trái, hạn chế méo trái, bể gai, nứt cuống, hỗ trợ hình thành gai nhím sau này. Với những vườn có trái dưới 60 ngày, không nên dùng phân hạt, thay vào đó dùng gel nước hoặc phân xô để cây dễ hấp thu, hạn chế nước. Sau 60 ngày, bà con có thể tiến hành dùng phân 3 số để nuôi trái lớn.
Muốn giảm tỷ lệ trái dị dạng, nhà vườn cần tập trung quản lý tốt đọt, dinh dưỡng, nước tưới và hormone sinh trưởng ngay từ giai đoạn sau đậu trái. Đây chính là nền tảng quan trọng để nâng cao tỷ lệ trái loại 1, cải thiện chất lượng thương phẩm và gia tăng hiệu quả kinh tế cho vườn sầu riêng.
